در اين صورت ما يكى از افراد مجموعه انسان را اراده كرده‌ايم ؛ چون حقيقت مفهوم انسان يكى است ، هرچند افراد فراوانى دارد . و هنگامى كه مىگوييم كوچك‌ترين ذره ، يكى است ، مراد ما آن است كه ذره آن‌قدر كوچك است كه براى آن جزئى پيدا نمىكنيم . اما در حقيقت يكى نيست ، زيرا داراى نظاير فراوان و نمونه‌هايى است كه قبل از او بوده‌اند ؛ و واحد حقيقى چيزى است كه هيچ‌گونه نظيرى نداشته باشد . همچنين وقتى مىگوييم خداوند زنده است ، مقصود ما از اين سخن ، جدا كردن او [ از صفات مخلوقات ] و بيان اين حقيقت است كه موجودات حادث و آفريده به فرمان او ايجاد شده و [ آفرينش ] براى او ناممكن نيست . و هنگامى كه مىگوييم او قديم است ، هدف ما آن است كه بگوييم در حالىكه هيچ چيزى با او نبوده ، او وجود داشته است . 61 . گروهى از موحّدان دچار اشتباه شده و گفته‌اند كه تفاوت ميان صفات ذاتى خداوند و صفات فعلى او در آن است كه هرصفتى كه خداوند هم به آن توصيف مىشود و هم از وى نفى مىگردد و هم به ضد آن متّصف مىشود ، صفت فعل است و هرآنچه خداوند بدان توصيف شده به نفى آن يا ضد آن متّصف نمىگردد ، صفت ذات است . اين اشتباه را معتزله مرتكب شده‌اند . 62 . برخى از مرجئه اظهار داشته‌اند كه هرصفتى كه همتايى براى آن روا باشد ، صفت فعل خدا و هرصفتى كه نتوان براى آن همتايى يافت صفت ذات اوست . براساس گفتهء آنان خداوند در نگاه مسلمانان ، نه داراى صفت ذات است و نه صفت فعل . 63 . حفص و بشر [ از معتزله ] معتقد بودند كه اراده خداوند بر دو گونه است : يكى اراده‌اى كه صفت ذات الاهى است و آن ارادهء خداوند است براى تحقّق اشيا و ديگر اراده‌اى كه صفت فعل اوست كه همان فرمان [ تشريعى ] او به طاعت است . * * * 64 . مسلمانان دربارهء ماهيّت قرآن و در مفهوم حكايت و آنچه [ به‌عنوان قرآن ] حكايت شده است ، باهم اختلاف پيدا كردند و به سه دسته تقسيم